Varian Fry

Varian Mackey Fry (15.10.1907 – 13.9.1967) là một nhà báo Hoa Kỳ và là người điều khiển một mạng lưới giải cứu những người Do Thái và những người chống Đức Quốc xã dưới thời chính phủ Vichy ở Pháp. Có khoảng từ 2.000 tới 4.000 người đã được Fry cứu thoát khỏi Holocaust và khỏi bị Đức Quốc xã truy hại.
Thời niên thiếu.
Varian Fry học tại Hotchkiss và Trường Taft (ở Watertown, Connecticut), rồi Đại học Harvard. Năm 1927, khi còn là sinh viên chưa tốt nghiệp ở Đại học Harvard, ông cùng với Lincoln Kirstein đã lập ra tờ "Hound &amp; Horn", một tạp chí văn học đầy ảnh hưởng xuất bản hàng quý. Ông kết hôn với Eileen, em (chị) của Kirstein. Ông tốt nghiệp Đại học Harvard năm 1931.
Khi làm thông tín viên nước ngoài cho tờ báo Hoa Kỳ "The Living Age", Fry đã tới thăm Berlin năm 1935 và đã hơn một lần đích thân chứng kiến việc Đức Quốc xã hành hạ người Do Thái, nên ông muốn giúp đỡ những người bị bách hại.
Quá lo ngại về những gì đã chứng kiến, ông đã giúp quyên góp tiền để hỗ trợ những phong trào chống Quốc xã của châu Âu. Sau khi Đức Quốc xã chiếm đóng Pháp trong tháng 8 năm 1940, ông tới Marseille làm đại diên cho "Ủy ban cấp cứu" mới được thành lập nhằm nỗ lực giúp những người muốn chạy trốn Đức Quốc xã. Fry có 3.000 dollar và một danh sách ngắn những người tỵ nạn sắp bị mật vụ Gestapo bắt. Những nhà văn chống Quốc xã, những nghệ sĩ tiên phong, những nhạc sĩ, những nhà trí thức cùng hàng trăm người khác trong tâm trạng tuyệt vọng đã đến gõ cửa nhà ông tìm kiếm cơ may để trốn khỏi Pháp.
Một số người sau đó thú nhận là họ nghĩ rằng đó là một phép lạ khi một tín đồ Tin Lành Mỹ da trắng đã liều mình để giúp đỡ họ.
Ủy ban cấp cứu.
Bắt đầu từ năm 1940, bất chấp con mắt cảnh giác của chính phủ Vichy hợp tác với Đức Quốc xã, Fry và một nhóm nhỏ các người tình nguyện đã giấu nhiều người trong Biệt thự Air-Bel ở Marseille cho tới khi có thể lén lút đưa họ ra khỏi Pháp. Trên 2.200 người đã được đưa qua dãy núi Pyrénées sang Tây Ban Nha rồi sang nơi an toàn Bồ Đào Nha là nước trung lập, để từ đây họ đi sang Hoa Kỳ.
Ông cũng giúp những người khác trốn lên các tàu thủy đi từ Marseille tới Martinique thuộc địa của Pháp, và từ đây họ cũng có thể đi sang Hoa Kỳ. Trong số những người cộng sự thân cận nhất của Fry có các người Mỹ Miriam Davenport, một cựu sinh viên nghệ thuật ở Sorbonne, và người thừa kế gia tài Mary Jayne Gold, một người yêu nghệ thuật và "đời sống tốt đẹp" đã tới Paris trong đầu thập niên 1930.
Khi Đức Quốc xã chiếm Pháp năm 1940, Gold xuống Marseille, làm việc chung với Fry và giúp đỡ tài chính cho hoạt động của Fry. Cộng tác với Fry còn có nhà giáo đại học trẻ tên Albert O. Hirschman, người sau này có một sự nghiệp nổi bật ở Hoa Kỳ.
Đặc biệt là Hiram Bingham IV, Phó lãnh sự Hoa Kỳ ở Marseille đã cấp các thị thực nhập cảnh (visa) cho các nghệ sĩ, các nhà trí thức và người bất đồng chính kiến trong danh sách của Fry, chống lại chủ trương trung lập của Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ thời đó. Ông chịu trách nhiệm cá nhân về hàng ngàn visa cấp phát, cả hợp pháp lẫn bất hợp pháp.
Từ vị trí cô lập ở Marseille, Varian Fry đã dựa vào Unitarian Service Committee ở Lisbon để giúp cho những người tỵ nạn mà ông gửi tới. Cơ quan này, dưới sự chỉ đạo của Robert Dexter, đã giúp các người tỵ nạn được an toàn trong khi chờ đợi visa cùng những giấy tờ cần thiết khác, và tìm tàu thủy cho họ rời Lisbon.
Sau 13 tháng làm việc ở Marseilles, tháng 8 năm 1941 theo yêu cầu của Đại sứ quán Hoa Kỳ bên cạnh chính phủ Vichy, cảnh sát Pháp đã bắt và trục xuất ông về Hoa Kỳ ngày 16.9.1941.
Một số trong những người được Fry cứu giúp:
Năm 1942, "Ủy ban cấp cứu" và chi nhánh Hoa Kỳ của International Relief Association có căn cứ ở châu Âu đã hợp nhất dưới tên International Relief and Rescue Committee, sau này viết vắn tắt thành International Rescue Committee (Ủy ban cứu nguy quốc tế). Ủy ban Cứu nguy quốc tế là một tổ chức cứu nguy và phát triển quốc tế phi chính phủ, không bè phái hàng đầu ngày nay vẫn còn hoạt động.
Khi trở về Hoa Kỳ, năm 1945 Fry đã xuất bản quyển sách nói về thời gian hoạt động ở Pháp của ông nhan đề "Surrender on Demand". Năm 1968, nhà xuất bản Hoa Kỳ Scholastic (mà thị trường chủ yếu là trẻ em và thanh thiếu niên) đã xuất bản một ấn bản bìa mềm dưới tên "Assignment: Rescue", và sau đó các bản in lại mang cả hai nhan đề trên.
Ông nói và viết phê phán các chính sách nhập cư của Hoa Kỳ, đặc biệt liên quan tới vấn đề vận mệnh của những người Do Thái ở châu Âu. Trong số báo "The New Republic" xuất bản tháng 12 năm 1942, ông đã viết một bài gay gắt mang tên: "The Massacre of Jews in Europe" (Cuộc thảm sát những người Do Thái ở châu Âu).
Mặc dù năm 1942 Fry đã chấm dứt hoạt động cho "Ủy ban cấp cứu", nhưng các nhà cứu nguy tư nhân Mỹ thừa nhận rằng chương trình hoạt động của Fry tại Pháp là duy nhất có hiệu quả, nên năm 1944 đã tuyển dụng Fry để đưa ra hướng dẫn ở hậu trường cho chương trình cứu nguy đột phá sau này của War Refugee Board (Ban người tỵ nạn chiến tranh) thuộc chính phủ Roosevelt.

