Hangbe

 Hangbe (hoặc "Hangbè," cũng "Ahangbe" hoặc "Na Hangbe)" là Vua của Vương quốc Dahomey, ngày nay là Benin, trong một thời gian ngắn trước khi Agaja lên nắm quyền năm 1718. Người ta biết rất ít về bà bởi vì sự cai trị của bà phần lớn đã bị xóa khỏi lịch sử chính thức của Dahomey và phần lớn được biết đến nhờ được kết hợp bởi nhiều câu chuyện lịch sử truyền miệng khác nhau. Tuy nhiên, người ta thường cho rằng bà trở thành người cai trị Dahomey sau cái chết bất ngờ của Vua Akaba vì con trai lớn của ông, Agbo Sassa, chưa đủ tuổi. Thời hạn và mức độ của quy tắc này thường không được thỏa thuận. Bà ủng hộ Agbo Sassa trong cuộc đấu tranh liên tiếp giữa anh và Agaja năm 1718. Agaja trở thành Vua của Dahomey và, vì sự ủng hộ của bà dành cho đối thủ của mình, di sản của bà phần lớn đã bị xóa khỏi lịch sử chính thức.
Nhiếp chính của Dahomey.
Hangbe được sinh ra ở Houegbadja, là chị em sinh đôi của Akaba. Cặp song sinh có một em trai tên Dosu, sau này lấy tên Agaja, là tên truyền thống được đặt cho con trai đầu lòng được sinh ra sau khi sinh đôi. Akaba trở thành Vua của Dahomey vào khoảng năm 1685 và Hangbe trở thành một phần quan trọng của hoàng gia với tư cách là chị cả của Akaba.
Lịch sử truyền miệng nói chung đồng ý rằng Akaba đã chết trong khi tham gia chiến đấu quân sự ở thung lũng sông Ouémé năm 1716, nhưng lịch sử không đồng ý về nguyên nhân cái chết dù là trong trận chiến, bị đầu độc hay bệnh đậu mùa. Bất kể, giữa cái chết của ông và việc bổ nhiệm Agaja vào năm 1718, các truyền thống truyền miệng nói rằng Hangbe là người cai trị Dahomey, như một vị quan nhiếp chính. Trong một phiên bản của các câu chuyện về bà, sau cái chết của Akaba, Hangbe mặc áo giáp và tiếp tục lãnh đạo các lực lượng trong thung lũng sông Ouémé. Giữa năm 1716 và 1718, Hangbe tiếp tục cuộc chiến do Akaba bắt đầu ở thung lũng sông Ouémé và có thể đã dẫn đầu các cuộc thám hiểm quân sự bổ sung. Các cuộc chiến của bà thường được coi là đã kéo dài ba tháng hoặc ba năm.
Đấu tranh kế vị.
Năm 1718, Hangbe ủng hộ sự cai trị của Agbo Sassa, con trai lớn nhất của Akaba, lên ngôi vua Dahomey. Em trai của cô Dosu (sau này là Agaja) đã tranh cãi về quy tắc này và điều này đã gây ra một cuộc đấu tranh liên tiếp đáng kể giữa Agbo Sassa và Dosu. Một số phiên bản cho rằng triều đình đã không hài lòng với lối sống huyên náo và suy đồi của Hangbe và nên thay vì chọn Agaja. Những người khác cho rằng tòa án sợ tạo ra một triều đại chia rẽ, với những đứa trẻ của Hangbe và những đứa trẻ của Akaba có quyền bình đẳng để giành lấy ngai vàng, và vì vậy Agaja được chọn làm dòng dõi kế thừa. Bất kể, cuộc đấu tranh không kéo dài và Agaja trở thành Vua của Dahomey. Truyền thống truyền miệng không đồng ý với những gì xảy ra sau đó. Một phiên bản kể lại rằng đứa con trai duy nhất của bà đã bị kết án tử hình để ngăn chặn mọi yêu sách đối với ngai vàng, trong khi Hangbe, chán ghét sự lựa chọn của Agaja và việc xử tử con trai bà, lột trần trước hội đồng và rửa bộ phận sinh dục của bà trong một buổi thể hiện sự khinh miệt cho quyết định của họ. Các phiên bản khác cho rằng con trai cô vẫn còn sống nhưng một bài phát biểu giận dữ của Hangbe nhắm vào các hội đồng bao gồm một dự đoán rằng điều này sẽ dẫn đến cuộc chinh phục Dahomey của người châu Âu. Các truyền thống truyền miệng khác liên quan đến dòng dõi còn sót lại của cô cho thấy rằng, trong khi Agbo Sassa chạy trốn về phía bắc để sống với người Mahi, bà và gia đình vẫn ở Abomey và, dưới thời vua Ghezo vào đầu những năm 1800, ngôi nhà và dòng dõi được cung cấp một khoản trợ cấp đáng kể.
Di sản.
Con cháu của Hangbe sống đến ngày nay trong một khu nhà bên cạnh Cung điện Hoàng gia Abomey và kể lại bảy hậu duệ đóng vai trò là người đứng đầu dòng dõi Hangbe. Trong một số phiên bản, người ta coi Hangbe là người chịu trách nhiệm chính cho việc tạo ra Dahomey Amazons, một đơn vị quân đội gồm toàn phụ nữ. Hầu hết các học giả không xem xét điều này có khả năng. Bà không được đưa vào bất kỳ danh sách liệt kê các vị vua của Vương quốc Dahomey.

